અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે પાકિસ્તાનમાં ચર્ચાની શક્યતા: ઈરાનના વિદેશ મંત્રી ઇસ્લામાબાદ પહોંચ્યા, ટ્રમ્પે પોતાના જમાઈ તેમજ વિશેષ દૂતને મોકલ્યા

અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે તણાવભરી સ્થિતિ વચ્ચે પાકિસ્તાનમાં વાતચીત થવાની સંભાવના વ્યક્ત થઈ રહી છે. ઈરાનના વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાઘચી શુક્રવારે રાત્રે ઈસ્લામાબાદ પહોંચી ગયા છે. બીજી તરફ અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પોતાના વિશેષ દૂત સ્ટીવ વિટકોફ અને જમાઈ જેરેડ કુશનરને પણ પાકિસ્તાન મોકલ્યા છે, જે આજે ત્યાં પહોંચવાના છે.

અમેરિકી ઉપરાષ્ટ્રપતિ જેડી વેન્સ હાલ આ મુલાકાતમાં સામેલ નથી અને તેમને સ્ટેન્ડબાય પર રાખવામાં આવ્યા છે. જરૂર પડે તો તેઓ ઈસ્લામાબાદ જઈ શકે છે. આ વખતે ઈરાનની તરફથી સંસદ સ્પીકર મોહમ્મદ બાઘેર ગાલિબાફ પણ વાટાઘાટોમાં જોડાયા નથી, જ્યારે અગાઉ 11-12 એપ્રિલની પ્રથમ બેઠકમાં તેઓ પ્રતિનિધિમંડળના વડા હતા.

સીધી વાતચીત પર મતભેદ
વ્હાઇટ હાઉસનું કહેવું છે કે પાકિસ્તાનમાં અમેરિકી પ્રતિનિધિમંડળ ઈરાન સાથે સીધી શાંતિ વાર્તા કરશે. જોકે, ઈરાનના વિદેશ મંત્રાલયે આ દાવાને નકારી દીધો છે. પ્રવક્તા ઈસ્માઈલ બઘાઈએ સ્પષ્ટ કહ્યું કે આવી કોઈ સીધી બેઠક નક્કી નથી અને ઈરાન પોતાની વાત પાકિસ્તાન મારફતે પહોંચાડશે. એટલે કે, શક્ય છે કે વાતચીત સીધી નહીં પરંતુ મધ્યસ્થી દ્વારા થાય.

પ્રથમ તબક્કાની વાતચીત નિષ્ફળ
આ પહેલા 11-12 એપ્રિલે પાકિસ્તાનની મધ્યસ્થીમાં બંને દેશો વચ્ચે લગભગ 21 કલાક સુધી ચર્ચા ચાલી હતી, પરંતુ કોઈ સમજૂતી થઈ નહોતી. મુખ્ય મુદ્દાઓમાં હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર નિયંત્રણ અને ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમને લઈને મતભેદ રહ્યા હતા.

અમેરિકા ઈચ્છે છે કે હોર્મુઝ માર્ગ ખુલ્લો અને સુરક્ષિત રહે, જેથી વૈશ્વિક તેલ પુરવઠામાં અવરોધ ન આવે. જ્યારે ઈરાન આ વિસ્તારમાં પોતાનો પ્રભાવ જાળવી રાખવા માંગે છે. પરમાણુ મુદ્દે અમેરિકા ઈરાન પર નિયંત્રણ લાદવા માગે છે, જ્યારે ઈરાન તેનો કાર્યક્રમ શાંતિપૂર્ણ હોવાનું કહે છે.

આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિક્રિયાઓ અને તણાવ
આ દરમિયાન રશિયાએ અમેરિકા પર આરોપ લગાવ્યો છે કે તે ઈરાન અને વેનેઝુએલા જેવા દેશોમાં તેલ હિત માટે દખલ કરે છે. રશિયન વિદેશ મંત્રી સેરગેઈ લાવરોવે કહ્યું કે અમેરિકા પોતાના હિત માટે કોઈપણ હદ સુધી જઈ શકે છે.

બીજી તરફ અમેરિકાએ ઈરાન સાથે જોડાયેલી 344 મિલિયન ડોલરની ક્રિપ્ટો સંપત્તિ ફ્રીઝ કરી છે અને ચીનની 40 શિપિંગ કંપનીઓ પર પ્રતિબંધ લગાવ્યો છે, જે ઈરાનના તેલ વેપાર સાથે સંકળાયેલી હોવાનું માનવામાં આવે છે.

ઈરાનમાં આંતરિક મતભેદની ચર્ચા
ઈરાનની વાટાઘાટ ટીમમાં પણ મતભેદોની વાતો સામે આવી રહી છે. રિપોર્ટ મુજબ મોહમ્મદ બાઘેર ગાલિબાફને ટીમમાંથી દૂર કરવામાં આવ્યા છે અથવા તેમણે રાજીનામું આપ્યું છે. તેમની જગ્યાએ કડક વલણ ધરાવતા સઈદ જલીલીને લાવવાની ચર્ચા છે.

આગળનો રસ્તો અનિશ્ચિત
હાલની સ્થિતિમાં બંને દેશો વચ્ચે વાતચીત થશે કે નહીં અને તે કયા સ્વરૂપમાં થશે તે સ્પષ્ટ નથી. એક તરફ અમેરિકા સીધી વાતચીતની વાત કરે છે, જ્યારે ઈરાન મધ્યસ્થી દ્વારા જ સંવાદ પર ભાર મૂકે છે. આવા સંજોગોમાં પાકિસ્તાનની ભૂમિકા મહત્વપૂર્ણ બની રહી છે, પરંતુ કોઈ ઠોસ પરિણામ માટે બંને પક્ષોને પોતાના વલણમાં નરમાઈ લાવવી પડશે.